Werkgevers gebruiken steeds vaker AI. Bijvoorbeeld voor roosters, planning, selectie van cv’s of rapportages over prestaties. Dat roept vragen op: wat mag een werkgever wel? Wat niet? En hoe blijft jouw privacy beschermd?
In dit blog leggen we uit welke regels gelden als een werkgever AI inzet, en welke rechten jij hebt als werknemer.
Waarom gebruiken werkgevers AI?
Werkgevers gebruiken AI bijvoorbeeld om:
- sneller cv’s te selecteren;
- de planning of roosters te maken;
- rapportages te maken over ziekteverzuim of prestaties;
- vragen van klanten te beantwoorden via een chatbot.
Dat kan tijd schelen, maar bijna altijd worden persoonsgegevens van werknemers of klanten gebruikt. Dan gelden de regels van de AVG.
De basis: een goede reden en zo min mogelijk gegevens
Een werkgever moet een goede reden hebben om jouw gegevens te verwerken. Dat heet de “grondslag”. Bijvoorbeeld:
- omdat het nodig is voor je arbeidsovereenkomst (bijvoorbeeld loonbetaling);
- omdat er een “gerechtvaardigd belang” is, zoals beveiliging van het gebouw.
Bij AI geldt:
- De werkgever moet duidelijk kunnen uitleggen waarom AI nodig is.
- Er mogen niet meer gegevens worden gebruikt dan nodig. Dit heet “zo min mogelijk gegevens verwerken” (dataminimalisatie).
Vooral bij bijzondere persoonsgegevens (zoals gezondheid of vakbondslidmaatschap) gelden extra strenge regels.
AI mag jou niet volledig “automatisch” beoordelen
De AVG geeft jou het recht om niet alleen door een computer beoordeeld te worden als dat grote gevolgen voor je heeft.
Voorbeelden van besluiten met grote gevolgen:
- wel of geen contractverlenging;
- ontslag;
- grote loonstap;
- afwijzing van je sollicitatie.
Belangrijke punten:
- Een beslissing mag niet volledig automatisch zijn. Er moet een menselijke blik zijn: iemand die het besluit kan controleren én aanpassen.
- Jij mag vragen om een uitleg: hoe is dit besluit tot stand gekomen?
- Jij mag bezwaar maken tegen het besluit.
AI mag dus helpen, maar mag de mens niet vervangen bij belangrijke beslissingen over jouw baan.
Wat moet je werkgever regelen als AI wordt ingezet?
Als jouw werkgever AI gebruikt, moet hij volgens de AVG onder andere:
a. Transparant zijn
Je moet kunnen weten:
- welke AI-systemen gebruikt worden;
- welke gegevens daarin zitten;
- waarvoor de gegevens worden gebruikt;
- met welke partijen gegevens worden gedeeld.
b. Goede afspraken maken met de AI-leverancier
Werkt de organisatie met een externe partij (bijvoorbeeld een cloud- of AI-dienst)? Dan moet er een verwerkersovereenkomst zijn. Daarin staat wat de leverancier wel en niet mag doen met de gegevens.
c. Beveiliging op orde hebben
De werkgever moet technische en organisatorische maatregelen nemen om datalekken te voorkomen.
De AP ziet dat er steeds meer datalekken ontstaan door onzorgvuldig gebruik van AI-chatbots.
d. Een DPIA doen bij hoog risico
Als AI grote gevolgen kan hebben voor werknemers (bijvoorbeeld bij monitoring of beoordeling), moet de werkgever vaak een Data Protection Impact Assessment (DPIA) doen: een privacyonderzoek vooraf.
e. Rekening houden met de ondernemingsraad (OR)
AI-systemen die werknemers volgen of beoordelen, vallen meestal onder “personeelsvolgsystemen”. De OR heeft dan meestal instemmingsrecht.
Jouw rechten als werknemer
Onder de AVG heb je verschillende rechten. Belangrijke voorbeelden:
- Recht op informatie
Je mag weten welke gegevens over jou worden verwerkt, en waar ze voor worden gebruikt. - Recht op inzage
Je mag vragen: “Welke gegevens heeft dit AI-systeem over mij?” - Recht op rectificatie
Zijn gegevens onjuist of onvolledig? Dan mag je vragen om verbetering. - Recht op bezwaar
Je mag bezwaar maken tegen bepaalde verwerkingen, bijvoorbeeld als AI wordt gebruikt om jou op een manier te beoordelen die je onredelijk vindt. - Recht op een menselijke blik bij besluiten
Bij belangrijke besluiten mag je vragen om een menselijke beoordeling en uitleg
Gebruik deze rechten niet alleen bij “foute” situaties. Je mag ook gewoon om duidelijkheid vragen.
Wat kan De Unie voor jou betekenen?
De Unie kan je helpen als:
- je vermoedt dat AI op jouw werk wordt ingezet zonder goede uitleg;
- je bang bent dat een AI-systeem onterecht invloed heeft op jouw beoordeling, contract of rooster;
- je wilt weten hoe je jouw AVG-rechten kunt gebruiken.
Samen met jou kijken we naar de documenten van je werkgever (zoals het privacybeleid, AI-beleid en DPIA’s) en bespreken we jouw opties. Waar nodig kunnen we je bijstaan richting werkgever of in een juridisch traject.
Heb je vragen? Neem contact op met ons Service Center via sc@unie.nl of 0345 851 963 (op werkdagen van 8.30 tot 17.00 uur).
