Word jij beoordeeld op cijfers uit een dashboard, zonder precies te weten hoe die tot stand komen? Dan is de kans groot dat daar een vorm van kunstmatige intelligentie achter zit. AI speelt namelijk een steeds grotere rol in hoe werkgevers prestaties meten en beoordelen. Niet opvallend op de voorgrond, maar juist stilletjes op de achtergrond.
Sluit je nu aan, dit kan al vanaf €0,-
Dat roept een belangrijke vraag op: hoe eerlijk is zo’n beoordeling eigenlijk? En misschien nog belangrijker: wat kun jij doen als die cijfers niet kloppen?
AI op de werkvloer: vaak onzichtbaar, maar bepalend
Veel werknemers denken bij AI aan chatbots of slimme tools, maar in de praktijk zit het vaak verstopt in systemen die al langer bestaan. Denk aan dashboards, planningssoftware en kwaliteitscontroles. Wat is veranderd, is dat deze systemen steeds slimmer worden en zelfstandig analyses maken.
Zo kan AI bijvoorbeeld:
- je prestaties vergelijken met collega’s
- automatisch fouten signaleren
- voorspellen hoe productief je bent
- patronen herkennen in je werkgedrag
Dat klinkt efficiënt, maar deze analyses hebben vaak directe gevolgen voor je beoordeling. En juist omdat het proces grotendeels onzichtbaar is, merk je dat soms pas als het al invloed heeft gehad op je functioneren of beoordeling.
Wat mag je werkgever wel en niet?
Je werkgever mag in principe bepalen hoe prestaties worden gemeten en beoordeeld. Dat volgt uit het instructierecht. Maar die vrijheid kent duidelijke grenzen.
Een beoordeling moet altijd zorgvuldig tot stand komen. Dat betekent dat cijfers nooit op zichzelf mogen staan. Ze moeten in de juiste context worden geplaatst en aangevuld met een inhoudelijke beoordeling. Net als bij disfunctioneren geldt dat een werkgever moet kunnen onderbouwen wat er niet goed gaat én dat je de kans krijgt om je te verbeteren.
Daarnaast moet het voor jou duidelijk zijn waarop je wordt beoordeeld. Transparantie is geen extraatje, maar een vereiste. Als AI een rol speelt, moet je werkgever kunnen uitleggen welke gegevens worden gebruikt en hoe die leiden tot een beoordeling.
Ook de privacywetgeving stelt grenzen. Op basis van de AVG mag je niet volledig automatisch worden beoordeeld als dat grote gevolgen heeft voor je werk. Denk aan situaties zoals:
- een negatieve beoordeling die je contract beïnvloedt
- het mislopen van een verlenging
- beslissingen die richting ontslag gaan
Het risico van schijnobjectiviteit
Cijfers geven vaak een gevoel van zekerheid. Ze lijken objectief en betrouwbaar. Maar dat is niet vanzelfsprekend.
AI-systemen zijn namelijk afhankelijk van de data die ze gebruiken en de keuzes die daarin zijn gemaakt. Als die data onvolledig is of verkeerd wordt geïnterpreteerd, ontstaat er al snel een vertekend beeld. Bijvoorbeeld wanneer alleen output wordt gemeten, zonder rekening te houden met de complexiteit van het werk of de omstandigheden waarin je werkt.
Dat maakt het belangrijk om cijfers nooit klakkeloos te accepteren. Net zoals je loonstrook bestaat uit verschillende onderdelen die samen je nettoloon bepalen , geldt ook hier dat je moet begrijpen hoe een uitkomst tot stand komt.
Wat kun je zelf doen?
Als je merkt dat je beoordeling sterk afhankelijk is van cijfers of systemen, is het belangrijk om actief te blijven. Wachten tot een beoordeling wordt uitgesproken, maakt je positie zwakker.
Begin met het stellen van vragen. Niet algemeen, maar zo concreet mogelijk. Vraag bijvoorbeeld hoe jouw prestaties precies worden gemeten en welke gegevens daarvoor worden gebruikt. Door dit gesprek aan te gaan, krijg je niet alleen inzicht, maar laat je ook zien dat je betrokken bent bij je eigen ontwikkeling.
Controleer daarnaast je gegevens. Je hebt het recht om in te zien welke informatie over jou wordt vastgelegd. Kloppen bepaalde cijfers niet, of ontbreken er prestaties? Dan kun je vragen om correctie. Dit voorkomt dat fouten zich opstapelen. Je mag namelijk je personeelsdossier inzien.
Het is ook verstandig om afspraken vast te leggen. Bijvoorbeeld over hoe beoordelingen tot stand komen en hoe je bezwaar kunt maken als je het ergens niet mee eens bent. Door dit vooraf goed te regelen, voorkom je discussies achteraf.
Wanneer wordt het juridisch spannend?
Het gebruik van AI wordt pas echt problematisch als je geen inzicht krijgt in hoe het werkt of als je geen mogelijkheid hebt om fouten te corrigeren.
Signalen om alert op te zijn zijn bijvoorbeeld:
- je weet niet dat AI wordt gebruikt in je beoordeling
- je krijgt geen uitleg over de cijfers
- fouten worden niet aangepast
- beslissingen worden volledig automatisch genomen
In zulke situaties kan sprake zijn van strijd met goed werkgeverschap. Een werkgever moet zich namelijk redelijk en zorgvuldig gedragen, en daar hoort transparantie bij.
De rol van De Unie
AI ontwikkelt zich snel, maar afspraken hierover blijven vaak achter. Daarom zet De Unie zich in voor duidelijke regels en eerlijke toepassing van technologie op de werkvloer.
Als lid kun je bij ons terecht wanneer je twijfelt over je beoordeling. We helpen je om inzicht te krijgen in de gebruikte systemen, ondersteunen je in gesprekken met je werkgever en bieden juridische hulp als dat nodig is.
Tot slot
AI kan een nuttig hulpmiddel zijn, maar mag nooit de enige basis vormen voor een oordeel over jouw functioneren. Een eerlijke beoordeling vraagt om context, uitleg en menselijke afweging.
Word jij beoordeeld op cijfers die je niet kunt plaatsen? Blijf daar niet mee zitten. Door vragen te stellen en je rechten te kennen, houd je grip op je eigen beoordeling – ook in een werkomgeving die steeds digitaler wordt.
Veelgestelde vragen
Mag mijn werkgever AI gebruiken om mijn prestaties te beoordelen?
Ja, dat mag. Maar je werkgever moet transparant zijn over hoe AI wordt gebruikt en mag belangrijke beslissingen niet volledig automatisch nemen zonder menselijke tussenkomst.
Heb ik recht op inzage in de data die voor mijn beoordeling wordt gebruikt?
Ja. Op basis van de AVG heb je recht op inzage in jouw persoonsgegevens en hoe deze worden verwerkt.
Wat als de gegevens waarop mijn beoordeling is gebaseerd niet kloppen?
Je hebt het recht om onjuiste gegevens te laten corrigeren. Geef dit zo snel mogelijk aan bij je werkgever en vraag om aanpassing.
Mag ik worden afgerekend op cijfers zonder uitleg?
Nee. Je werkgever moet kunnen uitleggen hoe jouw prestaties zijn gemeten en hoe de beoordeling tot stand is gekomen.
Wat kan De Unie voor mij betekenen?
De Unie helpt je met het beoordelen van je situatie, het opvragen van informatie en het voeren van gesprekken met je werkgever. Ook bieden we juridische ondersteuning als dat nodig is.
