Actiepagina Kabinetsplannen

In het regeerakkoord kondigt het kabinet aan te bezuinigen op onderdelen van de sociale zekerheid. Voor de AOW wordt ingezet op verdere verhoging van de AOW-leeftijd op termijn, waardoor de ombuiging geleidelijk oploopt in de jaren na deze kabinetsperiode. In de WW wil het kabinet de maximale uitkeringsduur verkorten tot één jaar en de opbouw van rechten vertragen, waardoor werknemers bij werkloosheid sneller met een lagere inkomensvoorziening te maken krijgen na afloop van de WW. Vervolgens stelt het kabinet voor om het maximumdagloon met 20% te verlagen; dit maximum bepaalt de bovengrens van zowel WW- als WIA, WAZO en Ziektewet-uitkeringen. Een lagere grens betekent dat vooral midden- en hogere inkomens bij arbeidsongeschiktheid of werkloosheid met een grotere inkomensval worden geconfronteerd. De IVA (Inkomensvoorziening Arbeidsongeschikten), zo stelt het kabinet, zou moeten worden afgeschaft. De exacte uitwerking zou nog moeten volgen in wetsvoorstellen, maar de richting is duidelijk: lagere uitkeringsrechten en minder inkomenszekerheid.

Het Centraal Planbureau (CPB) heeft doorgerekend wat de plannen betekenen voor huishoudens en voor de economie. De belangrijkste uitkomst: de koopkrachtontwikkeling verslechtert ten opzichte van wat eerder werd verwacht. In plaats van een gemiddelde stijging van ongeveer 0,6% per jaar in de periode 2027–2030, blijft daar door de nieuwe maatregelen nog maar circa 0,2% van over. Per saldo betekent dit dat huishoudens er gemiddeld zo’n 0,4 procentpunt minder op vooruitgaan dan zonder deze plannen .

Het CPB ziet ook dat de effecten niet voor iedereen gelijk zijn. Lagere inkomens worden relatief sterker geraakt dan hogere inkomens . Daarnaast neemt volgens het CPB de inkomenszekerheid af. Dat komt doordat uitkeringen bij werkloosheid en arbeidsongeschiktheid minder ruim worden en korter kunnen duren. Het aandeel mensen dat onder de armoedegrens valt, loopt licht op.

De kern van de analyse is dus dat het pakket leidt tot minder koopkrachtgroei, meer verschillen tussen inkomensgroepen en een minder stevig sociaal vangnet.

De Unie is kritisch op de koers die het kabinet kiest. In het regeerakkoord staat dat men het Pensioenakkoord en het akkoord ‘Gezond naar het pensioen’ wil uitvoeren. Juist in dat Pensioenakkoord zijn duidelijke afspraken gemaakt over het afremmen en voorspelbaar maken van de stijging van de AOW-leeftijd. Nu wordt opnieuw ingezet op verdere verhoging op termijn. Dat staat op gespannen voet met de rust en stabiliteit die toen zijn beloofd. Bovendien twijfelen experts zoals emeritus hoogleraar Paul de Beer aan de noodzaak tot verhoging van de AOW leeftijd vanuit begrotingsperspectief.

Maar er is nóg iets dat wij nadrukkelijk willen benoemen.

Bij het verlagen van het maximumdagloon wordt vaak gesproken over “hoge inkomens”. Dat wekt de indruk dat het hier om grootverdieners gaat. Dat beeld klopt niet. Met het huidige maximumdagloon heb je het over vakvolwassen leerkrachten voor de klas, ervaren verpleegkundigen, politieagenten, ICT’ers, technici, middenmanagers in het mkb. Gewone hardwerkende mensen met middeninkomens. Mensen die je elke dag tegenkomt. Mensen in cruciale beroepen. De ruggegraat van onze samenleving.

Wanneer hun vangnet met 20% wordt verlaagd, raakt dat niet een kleine groep “aan de top”, maar een brede groep professionals die jarenlang premie hebben betaald en hun bijdrage hebben geleverd.

Sociale zekerheid is geen gunst. Het is een collectieve verzekering. Werkenden betalen premie in de verwachting dat het stelsel er is als het nodig is. Als die bescherming wordt versoberd, verandert de balans tussen premie en recht. Dat tast het vertrouwen aan.

Dat vertrouwen is essentieel. Uit ons onderzoek naar uitgavenzekerheid bleek al dat belasting- en premiebetaling samenhangt met het gevoel dat afspraken worden nagekomen en dat de overheid zorgvuldig omgaat met collectieve middelen. Als afspraken over de AOW-leeftijd worden aangepast en uitkeringsrechten worden verlaagd, zet dat ook de belastingmoraal nog verder onder druk.

De Unie vindt daarom dat:

• afspraken over de AOW-leeftijd uit het Pensioenakkoord moeten worden gerespecteerd;
• het maximumdagloon niet mag worden verlaagd ten koste van middeninkomens;
• bestaande rechten zorgvuldig moeten worden behandeld;
• inkomenszekerheid bij ziekte, arbeidsongeschiktheid en werkloosheid geen begrotingsinstrument mag zijn.

Wij trekken hierin nadrukkelijk op met de Vakcentrale voor Professionals (VCP). Onze inzet is helder: deze plannen moeten van tafel of ingrijpend worden aangepast.

Voor De Unie staat vast: sociale zekerheid beschermt niet “de ander”. Zij beschermt ons allemaal.

De plannen uit het regeerakkoord zijn nog geen wet. Daarvoor moet eerst een wetgevingstraject worden doorlopen:

1. Uitwerking in wetsvoorstellen
   Het kabinet moet de voornemens omzetten in concrete wetsvoorstellen. Dat kost doorgaans vele maanden tot zelfs jaren.
2. Consultatie en advies
   Conceptwetten gaan vaak in internetconsultatie. Ook adviseert de Raad van State over de juridische kwaliteit en uitvoerbaarheid.
3. Behandeling in de Tweede Kamer
   De Tweede Kamer bespreekt en wijzigt de voorstellen. Omdat het kabinet geen vaste meerderheid heeft, is steun van andere partijen noodzakelijk. Hier ligt een belangrijk moment om voorstellen te blokkeren of aan te passen.
4. Behandeling in de Eerste Kamer
   Daarna volgt de Eerste Kamer. Die kijkt nadrukkelijk naar uitvoerbaarheid, rechtmatigheid en consistentie met bestaande wetgeving en afspraken.

Wij zetten in op drie lijnen:

• Politieke druk: in gesprekken met Kamerleden en via publieke uitingen maken wij duidelijk dat deze plannen maatschappelijk en juridisch problematisch zijn.
• Invloed via de Vakcentrale voor Professionals (VCP): gezamenlijk trekken wij op richting kabinet en parlement.
• Inzet op overgangsrecht en bescherming van bestaande rechten, mocht het kabinet toch vasthouden aan onderdelen van de plannen.

Op dit moment verandert er nog niets. Zolang er geen wetswijzigingen zijn aangenomen, blijven de huidige regels gelden. Als er wél wetsvoorstellen komen, zullen die meestal pas op een toekomstige datum ingaan (bijvoorbeeld 2028 of 2029).

De komende maanden zijn dus cruciaal. Dat is de fase waarin plannen kunnen worden aangepast, vertraagd of tegengehouden. De Unie zal zich in die fase samen met de VCP actief en zichtbaar verzetten tegen maatregelen die de inkomenszekerheid van onze leden ondermijnen.

Wij houden je op de hoogte van de ontwikkelingen en van onze inzet.